سلام خلق الله

... اقتصاد امروز سايه‌ي سنگينش را بر هر چيزي كه فكر كنيد به روش مستقيم و غيرمستقيم گسترانيده است.

ورزش كه روزي اسباب فرح و شادي و تقويت جسمي و روحي بود، امروز به صنعت تبديل شده و كارشناسان هم با افتخار از اين موضوع ياد مي‌كنند!

سينما كه مي‌توانست عامل رشد و تعالي معنوي و روحي شخصيت فرد باشد ، تبديل به صنعت شده و ما چهار چرخ در تلاشيم تا به استانداردهاي جهاني برسيم! ...

جالب است كه از اوقات فراغت در مقالات علمي به صنعت اوقات فراغت نيز نام مي‌برند!

طراحي‌هاي جهاني براي پركردن اوقات فراغت به پركردن جيب‌هاي عده‌اي معطوف شده و عمده فعاليتهاي مخصوص اوقات فراغت به جهت كسب سود، سازمان‌دهي مي‌شوند. به وجود آمدن مراكز بزرگ تفريحي در جهان در شكل‌هاي خاص و ويژه اعم از شهربازي‌ها، كازينوها، قمارخانه‌هاي پيشرفته، مراكز بزرگ خريد، جزيره‌هاي بزرگ بازي و تفريح و ... از اين جمله‌اند. اين مدل با سرعت از غرب به شرق هم سرايت كرد و بدون تفكر در ماهيت آن و البته با قصد سودجويي و در بعضي موارد تنها با تغيير اسم و تنها با روكش ظاهري و پوشيدن لباس سنتي اقوام، همان سير را طي كرد. تا آنجا كه جماعت غربي را كه خود مبدع چنين حركتي بودند توانست به خود جذب كند. بررسي آمار توریست هایكشورهاي آسيايي جنوب شرقي، اين نكته را تأييد مي‌كند.

در ايران اما به دليل برخي محدوديت‌ها و اشكالات و پيچ و خم‌هاي مديريتي و سياستي (و نه صرفاً به دليل تأملات فرهنگي!) اين صنعت قدرتش در پشت دربهاي مديران روزبه روز انباشته مي‌شود. (آيا روزي آزاد خواهد شد؟!) گرچه مدل تأسيس مراكز خريد بخصوص در كيش و تهران و مشهد از همان سياست جهاني پيروي مي‌كند.

امروزه مراكز خريد اولين كاركردش اوقات فراغت است. يعني از كاركرد رفع مايحتاج روزانه به كاركرد فرهنگي و اجتماعي تغيير يافته است. بزرگترين لذت جوانان و نوجوانان پرسه‌زدن در اين مراكز، ديدن ويترين‌ها و فقط نگاه كردن به كالاها ، توجه به آرايش و لباس، سيگار كشيدن و انتظار حادثه كشيدن است. كه اين البته به مرور زمان تغيير فرهنگ جوانان را سبب شده است. صنايع تفريحي هم در اين ميان البته به خدمت آمده و از اين پرسه‌زدن نهايت استفاده را مي‌برند. به مرور زمان هدف از خريدكردن تغيير كرده و از رفع نياز به تجربه‌اي ذهني و فردي در تصويرسازي و ارزش‌گذاري و سرگرمي و لذت تبديل شده تا آنجا كه فقط حدود 20% از هدف اوليه براي خريد ، جنبه‌ي اقتصادي دارد. يعني خريد ماهيت تفريحي و گذران زندگي پيدا كرده و اعتيادآور شده است. پس بايد بگوييم خريدكردن جنبه‌ي فرهنگي نیز يافته است.

آنجا كه نگاه، پركردن اوقات فراغت باشد، افق دید ما رسيدن به جايي است كه آنقدر دل مشغولي و حواشي و روزمرگي جذاب زياد باشد تا جوان و نوجوان سرگرم شود و اينجاست كه از معنا و تعريف درست اوقات فراغت كه فرصتي است براي انديشيدن و تأمل و تفكر و برنامه‌ريزي ، خارج مي‌شويم.

آنوقت سياست تلويزيون هم همين مي‌شود كه با حمله‌اي غيرمهندسي به وقت و فكر جامعه آنقدر فيلم و سريال و برنامه داشته باشد تا جوان فرصتي براي رفتن به سمت ديگر كارها! نكند. از این سو در برنامه هایش تلاش وافر در رقابت ظاهري و بازي در زمين حريف غربي خود، در ايجاد جذابيت دارد و نتيجه آن مي‌شود كه هميشه از آن مدينه‌ي فاضله عقب است. چرا كه سريال‌هاي سخيف و مبتذل ما (البته بعضي انگشت‌شمار مستثني هستند) قصد رقابت با سريال‌هاي 120 قسمتي و هدفمند صنعت سينماي هاليود را دارند. و البته پيروز ميدان از قبل معلوم است!

البته تلويزيون در ايران چاره‌اي ندارد ، جز اينكه بار فرهنگ‌سازي در جامعه را به تنهايي به دوش بكشد لذا انتظارات از آن بالاست. چرا كه تنها ملجأ فرهنگ‌ساز باقيمانده است. گرچه مهمترين بخش و اساسي‌ترين آنها نهاد خانواده و آموزش و پرورش و دانشگاه‌هاست. اما اكنون همه مي‌دانيم كه اينها قدرت و تأثيرشان را به دليل بي‌لياقتي و بي‌سياستي خودمان و خیمه سنگين جامعه جهاني از دست داده‌اند و يا نفس‌هائي بي‌رمق مي‌كشند.

آنتن تلويزيون اما در اين ميانه در كش و قوس حفظ و اشاعه و توسعه ارزشها و كرامتهاي انساني به روش خلاقانه و هنرمندانه از يكسو و حفظ مخاطبان با توسل به روش‌هاي سطحي غربي و به وجود آوردن جاذبه‌هاي كم‌مايه و گذرا و تقليدي از سوي ديگر، در گل و لاي مانده است ...

جام جهاني كه طراحي اصلي‌اش كسب سود در صنعت اوقات فراغت و ورزش است بدون اينكه منفعتي اجتماعي و فرهنگي براي جامعه‌ي ما داشته باشد، مي‌شود مسأله اصلي جامعه و ما براي اينكه از اين قافله عقب نباشيم ثانيه‌هاي دانشگاه ملي‌مان را به شرح و بسط و توصيف آن اختصاص مي‌دهيم و در روز آخر از فراق تمام شدنش رسماً افسوس مي‌خوريم و با تكرار اين موضوع و نظرخواهي از مردم، خودمان بر آتش آن مي‌افزائيم و از شخصيت فوتباليست‌هاي جهاني كه بندگان خدا هنوز در دوره‌ي نوجواني‌اند! شخصيت‌ها و الگوهاي بزرگ جهاني مي‌سازيم و كار به آنجا مي‌رسد كه هشت‌پاي پيشگو در خبر رسمي تلويزيون دقايقي را به خود اختصاص مي‌دهد و مجريان ورزشي‌مان با سوار شدن بر عواملگيري جامعه، كُري‌هاي قهرمان شدن تيم‌هاي مورد علاقه‌شان را تبليغ مي‌كنند و ... و ... و... .

ايران دومين كشور جهان است به لحاظ برخوردار بودن از جمعيت جوان. اين يعني چقدر انرژي و پتانسيل؟ از كاركردهاي اوقات فراغت به مشاركت گرفتن اين خيل عظيم جوان است در طرح‌ها، و برنامه‌هاي مهندسي شده اجتماعي.

تقويت سازمان‌هاي مردم نهاد و مهمتر از آن برقراري پل ارتباطي ميان آموزش و پرورش كشور با اين گروهها از بهترين راهكارهاي نهادينه كردن و مستمر داشتن حركتهاي فرهنگي اجتماعي در زمينه اوقات فراغت است تا نه فقط در تابستان و نه با پركردن آبكي وقت جوان و نوجوان ، بلکه در مسير و در فرايندي درست رشد و تعالي فكري و شخصيتي يابد.

جامعه بايد فرصتي ايجاد كند تا جوانان بتوانند فعاليتها و برنامه‌هاي خلاقانه داشته باشند. اين خلاقيت آنجا ارزشمند است كه اوقات فراغت به كاركرد اصلي‌ خودش بازگردد كه آن: ايجاد هويت و دروني شدن ارزشهاي اسلامي و ايراني است. تلويزيون در اين زمينه نقش هدايتگري و ارجاع جوانان به سازمانهاي مردم نهاد را بايد سياست اصلي خود بداند تا نوجوان و جوان با حضور در گروههاي فرهنگي اجتماعي، خود به افتخار ارزشمند كسب تجربه‌هاي معاشرتي و معنوي به شكل حضوري دست يابد. چرا كه اين ميداني است كاملاً بومي و اتفاقاً تنها زميني است كه به تصرف سپاه فكري و رسانه‌اي غرب درنيامده است.

نوجوان و جوان ايراني در اين عرصه‌ي پرُماجرا ، اما خود بايد گليمش را از آب بيرون بكشد.

اين حقيقت را اگر دانست نيمي را از راه پيروزي و سعادت را رفته است. چرا كه اميد بستن به مسئولين امر و دستگاه و نهاد متولي و متوقع بودن از ديگران ريشه در فرهنگ اومانيستي دارد.

اين خود فرد است كه بايد بيش از هر كس قدر ثانيه‌ها و دقائق و لحظات عمرش را بداند و زمين پاك و پرمحصول دل و فكرش را با حصار تعقل و توسل محصور نمايد و گله‌هاي پر تعداد گوسفندان سر به زیر و كلاغ‌هاي فرصت‌طلب و ملخ‌هاي ويرانگر را با چشمي باز رصد كند و هميشه فاصله‌اش را با آنها حفظ نمايد تا خود تبديل به همان گوسفند و كلاغ و ملخ نشود. اوقات فراغت يعني لحظه‌اي تفكر، انديشيدن به خود و غايت انسان و در يك كلام مديريت خود.

والسلام علي عبادالله الصالحين

پاورقي:

1. امیر المومنین علی علیه السلام می فرمایند : چه سزاوار است که انسان ساعتی و لحظاتی برای خود داشته باشد که هیچ بازدارنده ای ، او را از آن لحظه ها باز ندارد .

2. از فراز هواپیما به چراغهای شهر نگاه می کنم ، یکی یکی روشن می شود ...

روز رفته است . اما آیا روشن شدن یکی یکی چراغها ، اعلام جنگ به محضر فرمانده طبیعت و نظام هستی نیست؟

شاید قرار فرمانده کل این بوده که با رفتن خورشید و بالا آمدن ماه ، مردم از کار دست بکشند و لختی در خود باشند و در فراغت فرو روند و بیارامند .

3. پس ، چون فراغت یافتی ، به طاعت در کوش . وبا اشتیاق به سوی پروردگارت روی آور .(سوره شرح / آیه 7و8)